Ι.Ν. Παναγίας Αρχοντικής Λαμίας, χρονολογείται το 1760 και υπάγεται αυτοδίκαια στα ακίνητα μνημεία που χρονολογούνται έως και το 1830, βάσει του άρθρου 6, παρ. 1 - 2 & 4 του Ν.4858/2021 (ΦΕΚ 220/Α/19-11-2021). Είναι κτισμένος στη νότια πλαγιά του λόφου του Κάστρου Λαμίας και είναι αφιερωμένος στα Εισόδια της Θεοτόκου. Οφείλει το όνομά του στους προύχοντες και άρχοντες της Λαμίας, που εκκλησιάζονταν αποκλειστικά εκεί στο παρελθόν.
Ανοικοδομήθηκε το 1760 πάνω σε παλαιότερο Ναό που καταστράφηκε από πυρκαγιά και φιλοτεχνήθηκε το 1762. Ανήκει στον τύπο της μονόκλιτης ξυλόστεγης βασιλικής, ενώ ο νάρθηκας στα δυτικά αποτελεί μεταγενέστερη προσθήκη και γι΄ αυτό δεν έχει τοιχογραφίες. Εσωτερικά ο Ναός είναι κατάγραφος. Το εικονογραφικό του πρόγραμμα εκτυλίσσεται σε τέσσερις θεματικές ζώνες. Η πρώτη ζώνη ιστορεί μαρτύρια αγίων της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης, η δεύτερη, ιστορεί γεγονότα από τον Ιερόν Νιπτήρα μέχρι την Ανάσταση, η τρίτη περιλαμβάνει τριάντα Αγίους και η τέταρτη, ολόσωμους δεόμενους Αγίους, άνδρες και γυναίκες.
Αντικείμενο της Πράξης αποτελεί η υλοποίηση του έργου «ΣΥΝΤΉΡΗΣΗ ΤΩΝ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΩΝ, ΤΗΣ ΟΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΤΕΜΠΛΟΥ ΤΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΑΡΧΟΝΤΙΚΗΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ ΤΗΣ ΛΑΜΙΑΣ., Π.Ε. Φθιώτιδας, Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας». Η πράξη θα υλοποιηθεί με την εκτέλεση ενός (1) υποέργου:
ΥΠΟΕΡΓΟ 1:
«ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΥΝΤΉΡΗΣΗΣ ΤΩΝ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΩΝ, ΤΗΣ ΟΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΤΕΜΠΛΟΥ ΤΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΑΡΧΟΝΤΙΚΗΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ ΤΗΣ ΛΑΜΙΑΣ, Π.Ε ΦΘΙΩΤΙΔΑΣ, ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ».
Συνοπτικά οι προτεινόμενες επεμβάσεις αποκατάστασης στο εσωτερικό του μνημείου:
Α. Τοιχογραφικός διάκοσμος (τοιχογραφίες)
• Εντοπισμός και αποκάλυψη πιθανού τοιχογραφικού διακόσμου
• Στερέωση χρωστικών και αποκολλημένου ζωγραφικού στρώματος
• Αφαίρεση μεταγενέστερων συμπληρώσεων στις τοιχογραφημένες επιφάνειες
• Πλήρωση ρωγμών
• Περιμετρικές συγκρατήσεις στα όρια των τοιχογραφιών, σφράγιση οπών και απωλειών
• Στερέωση υποστρώματος στις περιοχές που παρατηρούνται αποκολλήσεις με εφαρμογή ενεμάτων
• Καθαρισμός ζωγραφικής επιφάνειας από επικαθίσεις, αφαίρεση αλάτων και νεότερων επιχρίσεων
• Φωτογράφιση
• Αισθητική αποκατάσταση τοιχογραφιών
Β. Ξύλινη οροφή και τέμπλο
• Καθαρισμός των ξύλινων επιφανειών του τέμπλου και της οροφής
• Στερέωση της ζωγραφικής επιφάνειας
• Στερέωση ξύλου
• Προληπτική απεντόμωση
• Καθαρισμός ζωγραφικής επιφάνειας
• Αισθητική αποκατάσταση
Γ. Συντήρηση των υφασμάτινων έργων τέχνης της παράστασης του Παντοκράτορα και των τριγωνικών ενθέσεων των Ευαγγελιστών.
Μεταφορά των υφασμάτινων έργων τέχνης στα εργαστήρια της Διεύθυνσης Συντήρησης Αρχαίων & Νεωτέρων Μνημείων, συντήρησή τους από το τακτικό προσωπικό της ΔΣΑΝΜ και επιστροφή τους στον Ι.Ν. Παναγίας Αρχοντικής.
Τέλος, για την πληροφόρηση του κοινού προβλέπονται πινακίδες σήμανσης και πληροφόρησης, ψηφιακή εφαρμογή,
ενημερωτικό και εποπτικό υλικό και σε γραφή "Braille".